پس از وى محمد بن جرير طبرى متوفاى سال 310 كتابى به نام الجامع تأليف و بيش از بيست قرائت را در آن گرد آورد ( 1 ) - و كمى پس از طبرى ابو بكر محمد بن احمد بن عمر داجويى متوفاى 324 دربارهء قرائت‌ها كتابى نوشت و ابو جعفر طبرى را نيز يكى از قاريان ده‌گانه به حساب آورد و پس از او ابو بكر احمد بن موسى بن عباس بن مجاهد متوفاى 324 اولين كسى گرديد كه قرائت‌ها را به اين قرائات هفت‌گانه منحصر ساخت و از داجويى و طبرى نيز نقل قرائت نمود . ابن جزرى ، باز عدهء ديگرى را كه دربارهء قرائت ، كتاب نوشته‌اند ، ياد مىكند و سپس مىگويد : ما اين فصل را بدين جهت تفصيل داديم كه افراد بىاطلاع چنين پنداشته‌اند كه قرائت‌هاى صحيح تنها همان قرائت‌هاى هفت‌گانه است و « حروف » و وجوه هفت‌گانه‌اى كه رسول خدا به آن اشاره نموده است ، همان قرائت‌هاى هفت‌گانه معروف هستند . پاره‌اى از افراد بىاطلاع گمان كرده‌اند كه قرائت‌هاى صحيح تنها همان قرائت‌هاست كه در كتاب الشاطبية و التيسير آمده است كه رسول خدا در حديث معروف به آن‌ها اشاره نموده و فرموده است : « قرآن طبق هفت حرف نازل گرديده است . » تا جايى كه بعضى از اين افراد قرائت‌هايى كه در اين دو كتاب نباشد ، شاذ و غير معروف و خارج از قواعد به حساب آورده‌اند و بعضى ديگر هر قرائتى را كه غير از اين قرائت‌هاى هفت‌گانه باشد ، خارج از قواعد پنداشته‌اند ، در صورتى كه چه بسا قرائت‌هايى كه در اين دو كتاب نبوده و از قرائت‌هاى هفت‌گانه محسوب نگرديده است ، از بيشتر اين قرائت‌ها صحيح‌تر مىباشد . آنچه اين افراد را به اشتباه انداخته ، اين است كه جملهء معروف « قرآن را هفت حرف نازل گرديده » به گوش آنان خورده ، از طرف ديگر قرائات هفت‌گانه را نيز شنيده‌اند ، آن‌گاه خيال كرده‌اند كه اين حروف هفت‌گانه همان قرائتهاى هفت‌گانه است . بر همين اصل است كه عدهء زيادى از علماى گذشته روش ابن مجاهد را خوش نداشته ، او را در مورد منحصر ساختن قرائت‌ها به هفت قرائت مورد انتقاد قرار داده‌اند كه چرا آن‌ها را در كمتر يا بيشتر از هفت قرائت منحصر نساخت و يا منظور خودش را به روشنى بيان ننمود تا افراد بىاطلاع به اشتباه نيفتند . سپس ابن جزرى از ابن عمار مهدوى و ابى محمد مكى همان گفتارى را كه در انتقاد ابن مجاهد گفته‌اند و ما قبلا آورديم ، نقل مىكند . « 1 » ( 2 ) - ابو شامه مىگويد : عده‌اى خيال كرده‌اند كه قرائت‌هاى هفت‌گانهء متداول ، همان است كه در

--> ( 1 ) . النشر فى القراءات العشر ، 1 / 33 - 37 .